Ο ΟΔΗΓΟΣ ΤΟΥ ARTTRAVELΜΑΣΤΟΡΟΧΩΡΙΑ

ΜΑΣΤΟΡΟΧΩΡΙΑ

Τα Μαστοροχώρια είναι ομάδα ορεινών οικισμών στο βορειοανατολικό άκρο του νομού Ιωαννίνων, στην περιοχή βόρεια της Κόνιτσας. Χτισμένα δεξιά και αριστερά του Σαραντάπορου ποταμού φτάνουν μέχρι τις παρυφές του Γράμμου, στα Ελληνοαλβανικά σύνορα. Οι κάτοικοι των χωριών αυτών ασχολούνταν στο παρελθόν με την τέχνη της πέτρας και γι'αυτό έδωσαν και το όνομά τους στα χωριά. Εργάζονταν σε ομάδες, τις επονομαζόμενες «παρέες» ή «μπουλούκια» απουσιάζοντας για πολλούς μήνες κάθε χρόνο από τα χωριά τους. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους ήταν η συντεχνιακή τους διάλεκτος, τα λεγόμενα «κουδαρίτικα», την οποία μόνο αυτοί γνώριζαν και με την οποία συνεννοούνταν ελεύθερα χωρίς να τους καταλαβαίνουν οι εκάστοτε εργοδότες. Η περιοχή των Μαστοροχωρίων απελευθερώθηκε από την Οθωμανική κυριαρχία το 1913, κατά τον Α' Βαλκανικό Πόλεμο. Αργότερα υπήρξε από τα κυριότερα θέατρα των μαχών της Μάχης της Πίνδου κατά τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο του 1940 αλλά και του Ελληνικού Εμφυλίου '46-'49. Σήμερα τα Μαστοροχώρια ανήκουν στον Δήμο Κόνιτσας και αποτελούνται από δώδεκα χωριά και έναν οικισμό:

Ασημοχώρι: Είναι χτισμένο σε κατάφυτο φυσικό τοπίο ανάμεσα σε δύο παραπόταμους του Σαραντάπορου, με το μοναδικής ομορφιάς δάσος του να αποτελείται από πεύκα, έλατα και οξιές. Το Ασημοχώρι φημίζεται για τους μαραγκούς, οι οποίοι εξελίχθηκαν σε περίφημους σκαλιστάδες με ειδικότητα στις κυκλικές σκάλες. Το χειμώνα έχει ελάχιστους μόνιμους κατοίκους αλλά το καλοκαίρι ζωντανεύει από κόσμο που συμμετέχει στις Αυγουστιάτικες πολιτιστικές εκδηλώσεις με την ονομασία «Ασημοχωρίτικα».
 
Βούρμπιανη: Ένα από τα ξακουστά Μαστοροχώρια που άκμασαν τον 18ο και 19ο αιώνα. Το 1854 καταγράφηκε με 384 οικογένειες (στεφάνια) αποτελώντας τον πολυπληθέστερο οικισμό της επαρχίας μετά την Κόνιτσα. Το 1875 ιδρύθηκε στη Βούρμπιανη ο πρώτος πυρήνας της Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητας, ένα σχολείο που έγινε πρότυπο Σχολαρχείο ολόκληρης της επαρχίας Κόνιτσας. Μέχρι το 1986 λειτουργούσε ως δημοτικό σχολείο, γυμνάσιο και οικοτροφείο. 
 
Γοργοπόταμος: Χτισμένο στους πρόποδες της Όρλας το χωριό εκτείνεται ως τον Γοργοπόταμο που χύνεται στον Σαραντάπορο μέσα σε ένα πανέμορφο φυσικό τοπίο. Παλιά στο χωριό δούλευαν δύο νερόμυλοι και ποτίζονταν τα χωράφια που βγάζουν τους ξακουστούς γίγαντες. Κατά τους τελευταίους αιώνες της Τουρκοκρατίας, και κυρίως τον 19ο αιώνα, οι κάτοικοι του Γοργοποτάμου ή Τούρνοβου, όπως λεγόταν τότε, διακρίθηκαν ως λαϊκοί τεχνίτες του ξύλου, μαραγκοί και ξυλογλύπτες-ταλιαδόροι. 
 
Δροσοπηγή: Το παλιό Κάντσικο είναι ένα από τα καλύτερα διατηρημένα Μαστοροχώρια. Η ενώ είναι από τα πιο ζωντανά χωριά του Δήμου με αρκετούς κατοίκους ακόμη και το χειμώνα. Εκτός από κτίστες, οι κάτοικοι διακρίθηκαν στην αμπελοκαλλιέργεια και την τέχνη του βαρελά. Σημαντικό αξιοθέατο ένα από τα λίγα γεφύρια που σώθηκαν στον Δήμο και το μοναδικό στον άνω Σαραντάπορο, το πέτρινο δίτοξο γεφύρι της Ζέρμας ή Καντσιώτικο. 
 
Θεοτόκος (οικισμός): Είναι χτισμένος δίπλα στο Σαραντάπορο πάνω στον εθνικό δρόμο Ιωαννίνων – Κοζάνης. Το 1970 έγινε η μετεγκατάσταση στο νέο οικισμό από το παλιό χωριό στο οποίο σήμερα σώζονται ελάχιστα χαλάσματα. Βρίσκεται σε ιδανικό σημείο για στάση για φαγητό και ξεκούραση.
 
Καστάνιανη: Είναι το πιο ιδιαίτερο για την αρχιτεκτονική του φυσιογνωμία από τα χωριά. Ο επισκέπτης αξίζει να περιηγηθεί στα σοκάκια του χωριού και να θαυμάσει τα λιθόκτιστα σπίτια, τα καλντερίμια, αλλά και την κεντρική πλατεία όπου στέκεται επιβλητική η εκκλησία του Αγίου Νικολάου με την τοξωτή κύρια είσοδο. Οι Κασταγιανίτες μαστόροι ήταν ονομαστοί για την τέχνη τους στο πελέκημα και χτίσιμο της πέτρας και έργα τους υπάρχουν διάσπαρτα στην Ελλάδα.
 
Κεφαλοχώρι: Έχει αρκετούς μόνιμους κατοίκους που σήμερα ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία. Πρόκειται για καινούργιο χωριό χτισμένο κοντά στη εθνική οδό, το οποίο δημιουργήθηκε το 1969 όταν οι κάτοικοι αναγκάστηκαν λόγω κατολισθήσεων να εγκαταλείψουν την παλιά Λυκόρραχη (Λούψικο), η οποία ήταν χτισμένη αρκετά ψηλότερα σε υψόμετρο 1.050 μ. στους πρόποδες της Άνω και Κάτω Αρένας.
 
Λαγκάδα: Χτισμένη στην ανατολική πλευρά του λόφου του Αηλιά στα κράσπεδα του Κλέφτη, η Λαγκάδα έχει αρκετούς μόνιμους κατοίκους. Η παλιά ονομασία του χωριού ήταν Μπλήσγ(δ)ιανη. Οι Μπληζγιανίτες μαστόροι εργάστηκαν στη Δυτική Θεσσαλία και στη Δυτική Μακεδονία, κυρίως στα αρχοντικά της Σιάτιστας. Το χωριό έχασε μέρος του ανθρώπινου δυναμικού του όταν στα 1863 ολόκληρες οικογένειες μαστόρων εγκαταστάθηκαν μόνιμα στη Δρακότρυπα της Θεσσαλίας, συνεχίζοντας την οικοδομική παράδοση.
 
Οξυά: Η παλιά της ονομασία ήταν Σέλτση. Οι Σελτιώτες μαστόροι και μαραγκοί ταξίδεψαν στα πέρατα του κόσμου. Μάλιστα, η πολυάριθμη παροικία του Σουδάν πρωτοστάτησε το 1907 στην ίδρυση του συλλόγου «Φιλεκπαιδευτική Αδελφότης Σέλτσης της Ηπείρου, ο 
 
Πλαγιά: Παλιά λεγόταν Ζέρμα και οι κάτοικοί της διέπρεψαν τον 17ο και 18ο αιώνα ως μαστόροι της πέτρας και λιγότεροι στην αγιογραφία. Το πρόβλημα των καθιζήσεων του χωριού οδήγησε στη μετεγκατάστασή του το 1979 στη σημερινή του θέση, αφού εγκαταλείφθηκε ο παλιός οικισμός. Σήμερα, οι περισσότεροι κάτοικοι του χωριού ασχολούνται με την κτηνοτροφία, ενώ αρκετοί μετακινούνται το χειμώνα στη Θεσπρωτία.
Ο επισκέπτης αξίζει να δει το Μοναστήρι Κοιμήσεως Θεοτόκου Ζέρμας, η ίδρυση του οποίου ανάγεται στον 17ο αιώνα.
 
Πληκάτι: Χτισμένο σε υψόμετρο 1.200 μ. στους πρόποδες του Γράμμου και μέσα σε καταπράσινο τοπίο, το Πληκάτι έχει αρκετούς μόνιμους κατοίκους ακόμη και το χειμώνα, οι οποίοι ασχολούνται με γεωργικές, οικοδομικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες. Σημείο αναφοράς του χωριού είναι η θαυματουργός εικόνα της Παναγίας της Πληκαδίτισσας, η οποία γιορτάζεται πανηγυρικά στις 16 Φεβρουαρίου. Από το Πληκάτι ο επισκέπτης μπορεί να προσεγγίσει τα λιβάδια και την κορυφή του Γράμμου, ανακαλύπτοντας την ανεπανάληπτη ομορφιά του.
 
Πυρσόγιαννη: Υπήρξε έδρα του πρώην δήμου Μαστοροχωρίων Δήμου και έβγαλε μερικούς από τους πλέον ξακουστούς μαστόρους που ταξίδεψαν σε όλη την ελληνική επικράτεια και στη Βαλκανική. Αξίζει να περπατήσει κανείς στα λιθόστρωτα καλντερίμια του χωριού και να θαυμάσει τα παλιά σπίτια, πολλά απ’ τα οποία χτίστηκαν τον 17ο αιώνα, τις πέτρινες βρύσες και τις εξώπορτες με τις σχιστόπλακες.
 
Χιονιάδες: Είναι το μοναδικό χωριό απ’ όλα τα Μαστοροχώρια οι κάτοικοι του οποίου διακρίθηκαν στην τέχνη της αγιογραφίας και της ζωγραφικής. Δείγμα της τέχνης των σημαντικότερων Χιοναδιτών αγιογράφων μπορεί να δει κανείς σήμερα στην κεντρική εκκλησία του Αγίου Αθανασίου, στην οποία σώζονται τοιχογραφίες και φορητές εικόνες φιλοτεχνημένες από τους ίδιους. Στον ανηφορικό δρόμο που οδηγεί στους Χιονιάδες αξίζει μια στάση στο μικρό πέτρινο μονότοξο γεφύρι στη θέση Παρασπόρι, το οποίο χτίστηκε γύρω στα 1800.
 
 
 
Χρήσιμες πληροφορίες
 
Δήμος Κόνιτσας: Πλατεία Δημαρχείου, τηλ. 2655360300, http://www.konitsa.gr/ 
Ταξί: Τηλ. 26550 22471/22500
Κέντρο Υγείας Κόνιτσας: 26550 23111 
Αστυνομικό τμήμα Κόνιτσας: Τηλ. 26550 22202
ΚΤΕΛ Κόνιτσας: Τηλ. 26550 22214
Πώς θα πάτε: Οδικώς μέχρι τα Ιωάννινα κι από εκεί ακολουθώντας την εθνική οδό Ιωαννίνων-Κοζάνης και αφού περάσετε έξω απ’ την Κόνιτσα, θα συναντήσετε έπειτα από 26 περίπου χιλιόμετρα πινακίδα που οδηγεί στην Πυρσόγιαννη. Εναλλακτικά, με δρομολόγια του ΚΤΕΛ από την Κόνιτσα αλλά και με τα ΚΤΕΛ Ιωαννίνων (26510 25014, 210 5129363) και Κοζάνης (24610 34454 / 24610 34455, 210 5252548).